सुशांत पोवार (संपादकीय अग्रलेख) - माणसाचे आयुष्य किती वर्षांचे होते, यापेक्षा त्या आयुष्याने समाजाला किती दिशा दिली, किती आयुष्यांना उजेड दिला आणि किती स्वप्नांना पंख दिले, हे अधिक महत्त्वाचे असते. काही व्यक्ती जन्माला येतात, आपले जीवन जगतात आणि इतिहासाच्या पानांमध्ये हरवून जातात तर काही व्यक्तिमत्त्वे अशी असतात की ती स्वतःच इतिहास घडवतात. पद्मश्री डॉ.डी.वाय.पाटील हे अशाच थोर व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक.
             त्यांच्या निधनाने महाराष्ट्राने केवळ एक ज्येष्ठ शिक्षणतज्ज्ञ गमावले नाही, तर समाजकारण, शिक्षण, आरोग्य, ग्रामीण विकास आणि लोकसेवेचा एक प्रेरणादायी दीपस्तंभ गमावला आहे. त्यांनी उभारलेल्या संस्था, त्यांनी घडवलेले लाखो विद्यार्थी, त्यांनी दिलेली संधी आणि त्यांनी रुजवलेली मूल्ये हीच त्यांची खरी अमर स्मृती आहे.
               सामान्य कुटुंबातून पुढे येत त्यांनी स्वतःच्या कर्तृत्वावर समाजात स्वतंत्र स्थान निर्माण केले. संघर्ष, प्रामाणिकपणा, दूरदृष्टी आणि अथक परिश्रम यांच्या बळावर त्यांनी असंख्य शैक्षणिक संस्था उभ्या केल्या. शिक्षण ही केवळ पदवी मिळविण्याची प्रक्रिया नसून समाजपरिवर्तनाचे प्रभावी साधन आहे, हा त्यांचा ठाम विश्वास होता. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना दर्जेदार शिक्षणाची संधी मिळावी, गरीब विद्यार्थ्यांनी मोठी स्वप्ने पाहावीत आणि ती पूर्ण करण्यासाठी सक्षम व्यासपीठ उपलब्ध व्हावे, यासाठी त्यांनी आयुष्यभर काम केले.
           अभियांत्रिकी, वैद्यकीय, दंतवैद्यकीय, कृषी, व्यवस्थापन, नर्सिंग, जैवतंत्रज्ञान अशा विविध क्षेत्रांत त्यांनी उभारलेल्या संस्था आज देश-विदेशात गुणवत्तेचे प्रतीक मानल्या जातात. त्यांच्या कार्याचा सर्वात मोठा पैलू म्हणजे शिक्षणासोबत आरोग्यसेवेवर दिलेला भर. आधुनिक रुग्णालये, वैद्यकीय महाविद्यालये आणि संशोधन केंद्रांद्वारे हजारो रुग्णांना उपचार मिळाले, तर हजारो डॉक्टर देशसेवेसाठी तयार झाले. शिक्षण आणि आरोग्य या दोन मूलभूत क्षेत्रांत त्यांनी केलेली गुंतवणूक ही समाजाच्या भविष्यातील गुंतवणूक होती.
            राजकीय क्षेत्रातही त्यांनी जबाबदारीने काम केले. लोकप्रतिनिधी म्हणून त्यांनी विकासाभिमुख भूमिका घेतली. सार्वजनिक जीवनात संयम, संवाद आणि लोकाभिमुखता यांना त्यांनी नेहमीच प्राधान्य दिले. पुढे त्यांची राज्यपालपदी नियुक्ती झाली. राज्यपाल म्हणून त्यांनी राज्यघटनेचा सन्मान राखत घटनात्मक जबाबदाऱ्या पार पाडल्या. शिक्षण, संशोधन, नवोन्मेष, विद्यापीठांचा दर्जा, विद्यार्थ्यांमधील संशोधनवृत्ती आणि प्रशासनातील पारदर्शकता यांवर त्यांनी सातत्याने भर दिला.
             विविध विद्यापीठांच्या कुलपती म्हणून त्यांनी शैक्षणिक गुणवत्तेला प्रोत्साहन दिले.
डॉ.डी.वाय.पाटील यांच्या व्यक्तिमत्त्वात साधेपणा आणि मोठेपणा यांचा सुंदर संगम होता. मोठमोठ्या पदांवर असतानाही सर्वसामान्य माणसाशी संवाद साधण्याची त्यांची शैली कायम राहिली. अनेक गरजू विद्यार्थ्यांना त्यांनी निःशब्द मदत केली. अनेक सामाजिक उपक्रमांना त्यांनी पाठबळ दिले. प्रसिद्धीपेक्षा कार्याला महत्त्व देणे ही त्यांची जीवनशैली होती. त्यांच्या कार्याचा प्रभाव केवळ महाराष्ट्रापुरता मर्यादित राहिला नाही. देशाच्या विविध राज्यांमध्ये आणि परदेशातही त्यांच्या शैक्षणिक संस्थांनी भारतीय शिक्षणव्यवस्थेचा दर्जा उंचावला. लाखो विद्यार्थी आज विविध क्षेत्रांत यशस्वीपणे कार्यरत आहेत. त्या प्रत्येक यशामध्ये त्यांच्या दूरदृष्टीचा वाटा आहे.
             त्यांनी नेहमी सांगितले की, शिक्षण हे व्यक्ती घडवते आणि व्यक्ती समाज घडवते. म्हणूनच शिक्षणामध्ये गुणवत्ता, शिस्त, संशोधन आणि नैतिक मूल्ये आवश्यक आहेत. आजच्या स्पर्धेच्या युगातही त्यांचे विचार तितकेच मार्गदर्शक आहेत. त्यांच्या कुटुंबीयांनीही त्यांच्या विचारांचा वारसा समर्थपणे पुढे नेला आहे. विशेषतः डॉ.संजय डी.पाटील यांनी शिक्षण, आरोग्य आणि सामाजिक उपक्रमांच्या विस्तारात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत संस्थांचा विकास सातत्याने पुढे नेला आहे. बदलत्या काळानुसार आधुनिक तंत्रज्ञान, संशोधन आणि जागतिक दर्जाचे शिक्षण यांचा स्वीकार करून त्यांनी संस्थांना नवी दिशा दिली आहे. हा वारसा केवळ संस्थांचा नाही, तर समाजसेवेच्या मूल्यांचा आहे.
              आजच्या काळात शिक्षणाचे व्यापारीकरण, गुणवत्तेचे प्रश्न आणि वाढती स्पर्धा यांच्यामध्ये डॉ.डी.वाय.पाटील यांचे जीवन अधिकच महत्त्वाचे ठरते. त्यांनी संस्था उभारल्या, पण त्याहून महत्त्वाचे म्हणजे त्यांनी माणसे घडवली. त्यांनी इमारती उभारल्या, पण त्याहून मोठे म्हणजे त्यांनी विश्वास उभारला. पद्मश्री हा सन्मान त्यांच्या कार्याची केवळ एक अधिकृत नोंद आहे. प्रत्यक्षात त्यांनी लाखो विद्यार्थ्यांच्या मनात जे स्थान निर्माण केले, ते कोणत्याही पुरस्कारापेक्षा मोठे आहे. त्यांचे नाव उच्चारले की शिक्षण, सेवा, विकास आणि सामाजिक बांधिलकी यांचे चित्र डोळ्यासमोर उभे राहते.
             त्यांच्या निधनाने निर्माण झालेली पोकळी भरून काढणे कठीण आहे. मात्र त्यांनी घडवलेल्या संस्था, त्यांनी रुजवलेली संस्कृती आणि त्यांनी प्रेरित केलेल्या पिढ्या त्यांच्या कार्याला पुढे नेत राहतील. महान व्यक्तिमत्त्वे शरीराने निघून जातात, पण त्यांच्या विचारांचे आणि कार्याचे अस्तित्व कायम राहते.
            'निर्भीड पोलीस टाइम्स' परिवाराच्या वतीने पद्मश्री डॉ. डी. वाय. पाटील यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली. आपण उभारलेले ज्ञानमंदिर पुढील अनेक पिढ्यांना प्रकाश देत राहील. आपण दाखविलेला सेवेचा मार्ग समाजाला प्रेरणा देत राहील. आपल्या कार्याची सुवर्णाक्षरांनी नोंद महाराष्ट्राच्या आणि देशाच्या इतिहासात कायम राहील.
भावपूर्ण श्रद्धांजली..!